Kategorien artxiboak: Bost minutuko ikastaroak

Udal langileei zuzendutako ikastaro laburren bildumatxoa.

Noiz erabili letra etzana? Noiz maiuskulak eta minuskulak? Eta kakotxak? (5 minutuko ikastaroa)

Testu barnean izen eta kontzeptu bereziak sartzeko hainbat baliabide ditugu: letra etzana, maiuskulak, komatxoak edo kakotxak…

Kultura arloko adibideak oinarri hartuta, Ortotipografiari buruzko laburpentxoa duzue hemen:

Iturriak:
– Berriako Estilo Liburua
– Ikasmaterialetako hizkuntzaren egokitasun-irizpideak finkatzeko Aholku Batzordea

Erderakaden errepasoa (5 minutuko ikastaroa)

Gaztelaniaz oso zabalduta dauden esamolde batzuk euskarara ere ekartzen ditugu maiz. IVAPen estilo liburutik eta laneko zuzenketetatik abiatuta, hona hemen erderakada batzuen errepasoa:

*Adostasun(era) batera heldu = llegar a un acuerdo

  • Zinegotziek luze eztabaidatu dute, baina lortu dute adostasun batera heltzea
  • Zinegotziek luze eztabaidatu dute, baina azkenean ados jarri dira

*Aldaketak jasan = sufrir cambios

  • Aurreko bilerara ekarritako txostenak aldaketak jasan ditu, eta gaur ekarri dugu proposamen berria
  • Aurreko bilerara ekarritako txostenari aldaketak egin dizkiogu, eta gaur ekarri dugu proposamen berria.

*Arazoa bideratu

“Arazoa bideratu” esanda ez dugu ezer esaten. Zehaztu gehiago:

  • Itoginen arazoa bideratzeko neurriak hartuko dira.
  • Itoginak konpontzeko neurriak hartuko dira.

*Argi berdea eman = dar luz verde

  • Udalbatzak argi berdea eman dio Euskara Kontseiluaren ordenantzari
  • Udalbatzak baiezkoa eman dio / onartu egin du Euskara Kontseiluaren ordenantza

*Arreta deitu = llamar la atención

  • Kontu horrek arreta deitu dit
  • Kontu hori deigarria gertatu zait 
  • Pedrori arreta deitzea gustatzen zaio.
  • Pedrori nabarmentzea gustatzen zaio

*Asumitu

  • Gastu hori udalak asumituko du
  • Gastu hori udalak ordainduko du /hartuko du bere gain

*Egoera errepasatu

Errepasatu ikasitakoa edo ikusitakoa egiten da, baina ez egoera bat. ‘Egoera aztertu’ edo ‘azaldu’ jarri dezakegu:

  • Errepasa dezagun berriz ere egoera, ea konponbideren bat aurkitzen dugun
  • Azter dezagun berriz ere egoera, ea konponbideren bat aurkitzen dugun

*Hiritar

‘Ciudadano’eta ‘ciudadanía’ barra-barra erabiltzen dira gaztelaniaz. Horren eraginez erabili ohi da ‘hiritar’, baina euskaraz ‘herritar’ dago hobetsita:

  • Udalaren betebeharra da bando bidez informazio hori hiritar guztiei helaraztea
  • Udalaren betebeharra da bando bidez informazio hori herritar guztiei helaraztea

*Apustua egin

Gaztelaniaz ohikoak dira “hemos apostado fuerte por estas inversiones” moduko esaldiak erabiltzea. Euskaraz, ordea, zerbaiten aldeko ahalegin horiei ez zaie “apustu” izena ematen.

  • Aurtengo kontzertuetan Durangoko artistengatik apustua egin dugu
  • Aurtengo kontzertuetan Durangoko artistak gonbidatu gura izan ditugu 
  • Ikastaroetan apustua egiteaz gain, instalazioetan inbertsioak egingo direla esan du alkateordeak
  • Ikastaroetako eskaintza indartzeaz gain, instalazioetan inbertsioak egingo direla esan du alkateordeak

*Suposatu

‘Suposatu’ aditzak ‘uste izan’ esan gura du: “Azkenean zer edo zergatik etorri ezin bada, deitu egingo duela suposatzen dut”. Beraz, kasu hauetan txarto dago:

  • Araua urratzeak 200 euroko isuna suposatzen du
  • Araua urratzeak 200 euroko isuna dakar
  • Araua urratuz gero, 200 euroko isuna ordaindu behar da
  • Horrek suposatzen du 800 familia inguruk parte hartu duela izotz pistan
  • Horrek esan gura du 800 familia inguruk parte hartu duela izotz pistan

‘Hasten da’ ala ‘hasiko da’? ‘Galdetzen du’ ala ‘galdetu du’? (5 minutuko ikastaroa)

EGITEN DU, ESATEN DU, IKUSTEN DU…  lako formak orainaldi burutugabekoak dira. Beraz, erabiltzen ditugu

1.Denbora tarte bat irauten duten ekintzak azaltzeko:

  • Durangoko udaletxean egiten du lan (duela denbora bat hasi zen eta bertan dabil oraindik)
  • Bere bikotekideak adarrak jartzen dizkiola susmatzen du

2. Maiztasun batekin egiten diren ekintzak azaltzeko:

  • Astean bi aldiz joaten da kiroldegira

3. Egia orokorrak adierazteko

  • Eguzkia mendebaldetik ezkutatzen da

 

Hortaz, aditz forma horiek ez dira gomendagarriak:

  1. Hasi eta amaitu diren ekintzekin erabiltzeko, aktetan adibidez:
  • Anek txostena noiz jaso duten galdetzen du eta Peruk atzo heldu zela erantzuten du
  • Anek txostena noiz jaso duten galdetu du eta Peruk atzo heldu zela erantzun du
  1. Etorkizunean gertatuko direnekin erabiltzeko:
    • Aurten inoiz baino lehenago hasten da San Agustineko egitaraua
    • Aurten inoiz baino lehenago hasiko da San Agustineko egitaraua
    • Ixten dut atea?
    • Itxiko dut atea?

Mugagabea (5 minutuko ikastaroa)

Kontuan eduki hiru kasu hauetan behintzat mugagabea erabili behar dugula:

  1. Zenbakiekin eta ehunekoekin

Zenbakiekin normalean mugagabea erabiltzen da. Salbuespena: arinago aipatu dugun zerbait, ezaguna.

Adibidez:

  • Merkatariek bi formazio-saio laburrak egin dituzte -> bi formazio-saio labur
  • Bi asteburuan egingo da jaialdia -> bi asteburutan
  • Iaz antolatutako 5 azokak udaberrian egin ziren

 

Beraz, kontuz:

  • Denboraren Bankuak bi helburu orokorrak ditu -> Denboraren Bankuak bi helburu orokor ditu

 

2. ZER, ZEIN, ZENBAT… galdekariekin

  • Zinegotziak galdetu du zer pausoak eman diren gai honi buruz
  • Zinegotziak galdetu du zer pauso eman diren gai honi buruz

 

  • Hurrengo urratsak zeintzuk izango diren aipatu ditu
  • Hurrengo urratsak zeintzuk izango diren aipatu du

 

3. -RIK partitiboarekin

Tartean partitiboa (-RIK) dagoenean, mugagabea da eta aditza singularrean erabiltzen da:

  • Esan du Ezkurdi plazan ez daudela zakarrontzirik
  • Esan du Ezkurdi plazan ez dagoela zakarrontzirik

Izenzalekeria (5 minutuko ikastaroa)

Testuinguru formaletan aditzak izen bihurtzeko joera dago, horrela jasoago idazten dugulakoan. Estilo hori gramatikalki zuzena da, baina euskaraz naturalagoa da aditza erabiltzea, eta ulergarritasunari ere mesede egiten dio.

Ikusi adibide hauek:

Bibliotekak antolatu duen lehiaketaren helburua 30 minutuko lan baten sorkuntza da
Bibliotekak antolatu duen lehiaketaren helburua 30 minutuko lan bat sortzea da

Musika eskolako matrikularen berriztapena automatikoki egingo da
Musika eskolako matrikula automatikoki berriztatuko da

Informatikariek TAO programa informatikoa itzaltzeko eskaria egin dute, programa horren eguneraketarako
Informatikariek TAO programa informatikoa itzaltzeko eskatu dute, programa hori eguneratzeko

Generoa eta gaztelaniaren eragina (5 minutuko ikastaroa)

Gaztelaniaz, hainbat formula daude multzo bat izendatzerakoan generoa ez markatzeko:

  • Las personas immigrantes
  • La ciudadanía de Durango
  • El profesorado del instituto
  • La población infantil
  • Las personas propietarias

Euskaraz maskulinoa eta femeninoa bereizteko atzizkirik ez daukagunez, ez dugu horrelako formula berezien beharrik.

Sarritan, baina, gaztelaniaren eraginez, goian aipatu ditugun antzerako esamoldeen kalkoak erabiltzen ditugu. Euskaraz gehienetan plurala jarrita nahikoa dela ahazten dugu:

  • Pertsona etorkinak -> etorkinak
  • Durangoko hiritargoa -> Durangoko herritarrak
  • Institutuko irakaslegoa -> institutuko irakasleak
  • Pertsona jabeak -> jabeak
  • Langilegoa, ikaslegoa… -> langileak, ikasleak…

Generoa eta hizkuntzari dagokionez, kontuan eduki beharreko beste zenbait kontu:

  • Lanbideek ez dute generoa markatua izaten:
    • Arkitekta/arkitekto -> arkitektoa
    • Aktore/aktoresa -> aktorea
  • Hitz maskulinoak modu generikoan erabiltzeko joera dago:
    • Zenbat seme dituzu? -> zenbat seme-alaba dituzu?
  • Izen-abizenak jartzeko eta pertsonen trataeran irizpide berak erabili behar ditugu:
    • Josu Agirre alkate jaunak hartuko du hitza lehendabizi, eta ondoren, Mirenek eta Nekanek ekitaldiaren programa azalduko digute.
    • Josu Agirre alkate jaunak hartuko du hitza lehendabizi, eta ondoren, Miren Goikolea fakultate honetako dekanoak eta Nekane Otaola bertako ikerketa zuzendariak ekitaldiaren programa azalduko digute.

Gakoa batzuetan ez dago erabiltzen dugun hizkuntzan, hitz horien atzean dagoen ikuspegian baizik.

ERE (5 minutuko ikastaroa)

Gogoratu ERE lokailuak elementu berri bat indartzen duela, eta beti erreferentziazko hitz horren atzean egongo dela, ondo-ondoan.

Aitor etorri da ERE                                                                                              Aitor ERE etorri da

Datorren astean bilera egongo da ERE                            Datorren astean ERE bilera egongo da

 

Kontuan eduki beharreko zenbait ohar:

  1. Begiratu perpausaren aditza agerian dagoen edo ez. Agerian badago, ERE partikula bakarrik erabili behar da (ez dira zuzenak ERE BAI, ERE EZ, BAITA… ERE, EZTA… ERE). Adibidez:

Bilbora ERE BAI joan nahi du                                                                  Bilbora ERE joan nahi du

EZTA alkateak ERE ez du horren berri izan                        Alkateak ERE ez du horren berri izan

 

2. Aditza ezkutuan dagoenean, ERE BAI, ERE EZ, BAITA… ERE, eta EZTA ERE erabili behar dira. Adibidez:

Amak badaki, eta aitak ERE                               Amak badaki, eta aitak ERE BAI (BAITA aitak ERE)

BAITA ERE / EZTA ERE formekin kontuan eduki gehitzen gabiltzan elementua tartean joan behar dela, EREren aurrean. Adibidez:

Maria bibliotekara joan da, BAITA ERE Jon                 Maria bibliotekara joan da, BAITA Jon ERE

Maria bibliotekara joan da, Jon BAITA ERE

 

3. ERE partikularekin batera BAI / EZ osagaiak daudenean, sarri birritan idazten ditugu, behin bakarrik jarri ordez.

EZTA pentsatu ERE EZ!                                                                                      EZTA pentsatu ERE!

Goizean egongo da, BAITA arratsaldean ERE BAI / Goizean egongo da, BAITA arratsaldean ERE

Hau, hori, hura (5 minutuko ikastaroa)

Erakusleekin egon ohi diren zalantzak argitzeko grafiko bat prestatu dugu gaurkoan:

Beraz, gogoratu:

  • Agiri hauek aurkeztu behar dira HAZen: eskaera-orria beteta, NANaren fotokopia, errolda agiria…
  • Eskaera-orria ez du behar bezala bete, eta hori dela eta, ezin dugu berekin kontaktatu
  • Duela hilabete egin zuen eskaera, eta idatzi hark oraindik ez du erantzunik izan